Kijk je naar goedkopere alternatieven voor je hond nu alle de prijzen zo uit de bocht vliegen?
Ster topic! Klik hier om te reageren
Ben je nieuw en wil je een account maken? Klik hier!
Een (zeer) beknopte handleiding voor nieuwe leden vind je hier: Klik!
Het hondenforum team stelt zich hier voor: Klik!
Laatste wijziging 23-03-2022
Wil je deze forummededeling niet meer zien? klik dan rechtsboven in dit vak
Je kunt met Norberg 12 nog A hebben, als er geen botafwijkingen zijn en de aansluiting niet echt slecht is.
Ik heb onlangs nog zo'n uitslag gezien.
Dit is onmogelijk. Kan je een kopie van die officiele uitslag daarvan hier plaatsen?
Een te kleine kom kan zelfs met voldoende spieropbouw niet uitgroeien tot een goed volgroeide kom. Zelfs als de kop wel mooi rond is en zonder botwoekering in kop of kom (botafwijking 0) kan deze echt geen A krijgen.
Zo horen A-heupen eruit te zien.
Jawell hoor, kan wel. Broertje van Escan heeft HD A met norbergwaarde 20. Is geen 12 natuurlijk maar toch te weinig eigenlijk.
Ik had ergens een kopie, kan 'm alleen niet meer vinden
Je kunt met Norberg 12 nog A hebben, als er geen botafwijkingen zijn en de aansluiting niet echt slecht is.
Ik heb onlangs nog zo'n uitslag gezien.
Dit is onmogelijk. Kan je een kopie van die officiele uitslag daarvan hier plaatsen?
Een te kleine kom kan zelfs met voldoende spieropbouw niet uitgroeien tot een goed volgroeide kom. Zelfs als de kop wel mooi rond is en zonder botwoekering in kop of kom (botafwijking 0) kan deze echt geen A krijgen.
Ik ken ook meerdere honden met NBW 12, BA 0 en onvoldoende aansluiting die een A kregen. Persoonlijk zou ik zelf nooit met zo'n hond fokken maar dat gebeurt dus wel want "het is toch een A he". Helemaal blij zijn ze dan omdat hun hond een A als eindbeoordeling heeft
het gebeurd idd, maar in NL krijgen we die waarde tenminste nog, in het buitenland krijg je alleen maar de einduitslag...wat is daar dan van te zeggen?
Marjoleine schreef:HD is wel erfelijk, maar een veel groter deel wordt bepaald door milieu.
Natuurlijk weet ik heel goed dat dit gegeven misbruikt wordt door veel fokkers om de zaak goed te praten, maar het is wel een samenspel van dingen.
En natuurlijk is het zo dat een hond die geen enkel verkeerd gen heeft iets niet ontwikkeld.
Maar aan de andere kant is er nog niet zo heel veel bekend over de genen in kwestie en is naar elkaar wijzen dus makkelijk en gebeurt dat ook veel.
Het zou zo prettig zijn als iedereen zich zou realiseren dat het een samenspel van dingen is en dat iedereen daar verantwoording in heeft, en ook dat die verantwoording nooit verder kan reiken dan de kennis die bekend is.
En we weten nog lang niet alles.
Daar is dus al een keer onderzoek naar gedaan en Prof Hazewinkel van universiteit van Utrecht heeft dat onderzoek meegenomen in een artikel.
Het is een behoorlijk lang stuk en zal dat in de volgende post helemaal plaatsen.
Prof. Dr. H.A.W. Hazewinkel
Faculteit der Diergeneeskunde,
Vakgroep Geneeskunde van Gezelschapsdieren,
Universiteit Utrecht.
Inleiding
In de veterinaire praktijk vallen heupdysplasie (HD) en elleboogdysplasie (ED) onder de meest voorkomende orthopedische afwijkingen. Beide komen vooral voor bij middelgrote en grote honden, beide zijn ontwikkelingsstoornissen en beide zijn voor de patiënt vaak een bron van veel pijn en ongemak. Daar komt nog bij dat, niettegenstaande de inzet van individuele fokkers en rasverenigingen, HD en ED onverwachts de kop kunnen opsteken bij een of meer honden terwijl nestgenoten van diezelfde honden géén klinische tekenen van kreupelheid tonen.
Alvorens in te gaan op de vraag die in de titel van deze bijdrage wordt gesteld - zijn HD en ED erfelijk? - geef ik eerst wat achtergrondinformatie over deze aandoeningen.
Ontwikkeling van heup- en ellebooggewricht.
Het skelet van een hondenembryo is aanvankelijk een structuur van kraakbeen. Kraakbeen is zacht weefsel dat groeit door celvermenigvuldiging en door vergroting van de individuele kraakbeencellen. Dit is vergelijkbaar met het meeste andere weefsel in het lichaam, maar anders dan botweefsel.
Botweefsel heeft een vaste structuur en bevat botcellen die zich niet kunnen delen en die niet kunnen groeien. Tegen de tijd dat de pup wordt geboren, wordt het kraakbeen in het midden en in de uiteinden van lange beenderen vervangen door bot. Alleen tussen deze benige centra en aan het einde van het bot blijft kraakbeen aanwezig, dat in dit stadium groeischijfkraakbeen wordt genoemd omdat het ervoor zorgt dat het skelet na de geboorte nog kan groeien.
Het kraakbeen van de groeischijven tussen de benige delen zorgt ervoor dat de lange botten in de lengte groeien. Het kraakbeen dat de botuiteinden van gewrichten bedekt zorgt voor de groei in diameter van dat deel van het skelet. Het proces van kraakbeengroei wordt gevolgd door transformatie van het kraakbeen naar het veel hardere botweefsel. Wanneer dit verbeningsproces is voltooid en alle groeischijven zijn vervangen door bot, groeit het skelet niet meer: het dier is volgroeid. Maar dit betekent niet dat het verbeende skelet niet meer verandert van vorm en samenstelling. Bot wordt afgebroken door speciaal daarvoor toegeruste cellen en wordt waar nodig vervangen door andere cellen. Botmodelleren begint al in de jeugd en gaat door bij volwassen dieren.
De groeicurve van opgroeiende honden van grote rassen verloopt steiler dan die van jonge honden van kleine rassen, vooral tussen de eerste drie en zes levensmaanden. Met andere woorden, de groei van pups van grote rassen gaat samen met een snellere groei in kilo's lichaamsgewicht en in centimeters botlengte per week. Verschillen in groeisnelheid worden ook veroorzaakt door individuele variatie in hormonen (mannelijke versus vrouwelijke hormonen) en in milieuomstandigheden. Onder die laatste vallen ook de kwaliteit en de hoeveelheid van de dagelijkse voeding.
Deze factoren beïnvloeden niet alleen de groei van kraakbeen maar ook de botvernieuwing. Het heupgewricht bestaat uit de heupkom (het acetabulum) en de heupkop (caput femoris) op een hals. Bij de opgroeiende hond bestaat de heupkom uit vier kleine botdelen, met kraakbeenzones daartussen, zodat de doorsnede van de kom groter kan worden en zich kan aanpassen aan de groei van de kop. De kop groeit via het proces van kraakbeengroei en verbening tot bot. Tijdens de groei verandert de hals, waarbij de contacthoek tussen kom en kop aangepast wordt. Kop en kom worden bijeen gehouden door een kleine gewrichtsband, het kapsel van de gewrichtsholte en de spieren rond het heupgewricht. Een goede aansluiting en pasvorm zorgen dat kom en kop zich harmonieus kunnen ontwikkelen. Als de kop niet, of niet goed, in de kom zit, wordt de kom onvoldoende diep. Als de kraakbeengroei van de kop wordt belemmerd, dan blijft die te klein of onvolwassen (en daarom kwetsbaar). Wordt de skeletomvorming belemmerd, dan is de richting van de hals niet aangepast aan het groeiende skelet.
Het ellebooggewricht wordt gevormd door drie beenderen: de bovenarm (humerus) en de bijeenhorende botten in de onderarm, het spaakbeen (radius) en de ellepijp (ulna). Deze drie beenderen passen perfect in elkaar, zodat de elleboog kan strekken en buigen. Verder kan de onderarm in zekere mate draaien (schroevendraaierbeweging), wat vooral een beweging is tussen spaakbeen en ellepijp. De ellepijp heeft twee belangrijke uitsteeksels: (1) het processus anconeus, dat van belang is bij het strekken van het gewricht, en (2) het processus coronoïdeus, dat van belang is bij de draaiende beweging van ellepijp rond spaakbeen. Zoals alle skeletonderdelen zijn het processus anconeus en het processus coronoideus aanvankelijk van kraakbeen; tijdens de groei wordt dit vervangen door benig weefsel. Dit verbeningsproces is met 5 tot 7 maanden zo goed als voltooid. Als de lengtegroei van spaakbeen of ellepijp wordt belemmerd, kan de kom die deze twee beenderen samen vormen onvoldoende aansluiten op de vorm van de kop van de bovenarm; het resultaat is een incongruentie met het gewrichtsvlak van de humerus.
Als er abnormale schuifkrachten worden uitgeoefend op het processus anconeus of het processus coronoideus, kunnen deze afbreken. De ontwikkeling van kraakbeen ter afdekking van het benige deel van het processus coronoïdeus of op het gewrichtsvlak van de humerus kan verstoord worden, hetgeen tot plaatselijke verdikking kan leiden. Zo'n kwetsbaar stukje kraakbeen kan afbreken; het gevolg is een gefragmenteerd processus coronoideus of een los flapje kraakbeen.
Heupdysplasie (HD)
Door een stoornis in de normale ontwikkeling van heupkom en -kop en een slechte aansluiting van deze beenderen zullen delen van het kraakbeenomhulsel overbelast raken. Dit veroorzaakt vervorming van het kraakbeen en uiteindelijk misvorming van het gewricht. Bovendien zal de instabiliteit van het gewricht leiden tot een stoornis van het kraakbeen en gewrichtsontsteking, hetgeen pijnlijk is. De kop zal uiteindelijk niet langer diep in de kom passen waardoor het heupgewricht misvormd (dysplastisch) wordt. De gewrichtsontsteking wordt chronisch (osteoarthrose), hetgeen leidt tot beperkte bewegingsmogelijkheid van de heupgewrichten en tot pijn tijdens en vooral na activiteit.
Bij osteoarthrose groeit nieuw bot (osteophyten) aan de randen van het gewricht, rond de kom en op de hals. Deze osteophyten woekeren alle kanten op, de groeisnelheid is afhankelijk van de ernst van de osteoarthrose. Bij jonge honden van 4 tot 12 maanden is pijn de meest opvallende klinische indicatie van HD: pijn tijdens het staan (de hond gaat snel weer zitten), pijn tijdens het lopen (de hond weigert te lopen, loopt met zwaaiende heupen), en pijn bij springen of klimmen.
Een slechte of goede aansluiting van kop en kom kan worden aangetoond met speciale klinische of radiologische technieken. Met röntgenfoto's kan de aansluiting van kop en kom objectief worden gekwantificeerd door bepaling van de Norbergwaarde en botwoekeringen kunnen met speciale radiologische beelden zichtbaar worden gemaakt. Bij oudere honden gaat het vooral om pijn na te zware inspanning, en niet zozeer om niet graag te willen of kunnen staan, lopen, springen of klimmen. Bij jonge honden met HD-klachten kan een slechte aansluiting van kop en kom operatief gecorrigeerd worden. Bij volwassen honden kan een kunstmatig gewricht ingebracht worden. Niet-operatieve behandelingen zijn aangepaste lichaamsbeweging, gewichtsbeperking en medicatie.
Elleboogdysplasie (ED)
De term "elleboogdysplasie" (ED) omvat een aantal onderling onafhankelijke afwijkingen die alle in het ellebooggewricht optreden en vooral voorkomen bij jonge honden van grotere rassen. Deze afwijkingen veroorzaken pijn en leiden uiteindelijk tot invaliderende osteoarthrose van het aangetaste gewricht.
De meest frequent voorkomende diagnoses van stoornissen die onder ED vallen,zijn:
een losgeraakt processus aconeus (los processus anconeus = LPA);
een losgeraakt of afgebroken processus coronoïdeus (LPC);
een los stukje gewrichtskraakbeen afkomstig van de humerus (osteochondrosis dissecans, OCD);
twee verschillende vormen van gewrichtsincongruentie met gestoorde groei van de radius of de ulna (dat wil zeggen, de kom sluit niet perfect aan op het gewrichtsvlak van de humerus).
De losse stukjes bot of kraakbeen in het geval van LPA, LPC of OCD irriteren het gewricht en veroorzaken pijn, gewrichtsontsteking en uiteindelijk osteoarthrose. Elleboog Incongruentie (EI) veroorzaakt schuifkrachten op en mogelijke losraking van het processus anconeus of coronoideus, met als gevolg LPA of LPC. EI veroorzaakt ook te zware belasting van een kleiner draagvlak van het gewricht, waardoor het kraakbeen wordt aangetast met als gevolg pijnlijke gewrichtsontsteking en uiteindelijk osteoarthrose.
Een hond met één aangetaste elleboog zal ergens tussen 4 en 6 maanden beginnen te kreupelen. Als beide ellebogen door ED zijn aangetast, dan zullen de enige indicaties waarschijnlijk een korte paslengte en een tegenzin om te rennen en te spelen zijn. Bij klinisch onderzoek kan men een licht gekraak horen of voelen als het gewricht wordt bewogen. LPA, OCD en EI kunnen zichtbaar gemaakt worden op drie verschillende radiologische opnamerichtingen. LPC is in de beginfase moeilijk te zien en wordt pas duidelijker zichtbaar als zich tekenen van osteoarthrose ontwikkelen. Operatieve verwijdering van irriterende losse fragmenten (LPA, LPC, OCD) of operatief vastzetten van het LPA, en chirurgische correctie van incongruentie zijn geïndiceerd in de meeste gevallen van milde osteoarthrose.
Bij ernstige osteoarthrose van het ellebooggewricht is de prognose voor volledig herstel matig tot slecht. Niet-operatieve behandeling van osteoarthrose omvat verminderde dagelijkse inspanning, beperking van lichaamsgewicht en medicatie om kraakbeengroei te bevorderen, gewrichtsontsteking te remmen en pijn te verminderen.
Invloeden van het milieu op HD en ED
Dr. Kealy verrichtte een heel interessant onderzoek met 20 Labrador-paren.
[1] Per paar ging het om 2 nestgenoten van hetzelfde geslacht, die samen in één kennel waren gehuisvest. één van de twee mocht zoveel eten als hij/zij wilde, terwijl de ander 2/3 van die hoeveelheid kreeg. Met regelmatige tussenpozen werden alle honden gewogen en geröntgend. De honden die onbeperkt mochten eten bereikten een gemiddeld lichaamsgewicht van 32 kg, hun nestgenoten die de beperkte hoeveelheid voedsel kregen bereikten een gemiddeld gewicht van 23 kg, terwijl alle honden dezelfde beenlengte hadden. De losheid van de heupen (uitgedrukt met de Norbergwaarde) en de mate van osteophytenvorming (osteoarthrose) was bij de ongelimiteerd gevoerde honden groter dan bij de beperkt gevoerde honden. Voor Duitse Doggen grootgebracht op voer met veel mineralen, vitaminen en energie toonde dr. Hedhammar aan dat bij onbeperkt gevoerde honden het modelleren van kop en hals van dijbeen achterbleef vergeleken met beperkt gevoerde nestgenoten, waardoor de kop slechter in de kom past.
[2] Dr. Kasström toonde voor nesten van Duitse Herders, Golden Retrievers en Labrador Retrievers aan dat onbeperkte voeding leidde tot frequentere en zwaardere HD dan gevonden werd bij beperkt gevoerde nestgenoten. De uiteindelijke heupscore had meer te maken met voeding en gewichtstoename dan met losheid van het gewricht bij de jonge hond.
[3] In Utrecht werd aangetoond dat bij Duitse Doggen grootgebracht op voer met een hoog calciumgehalte, de kraakbeenkernen in de elleboog op latere leeftijd verbeenden dan het geval was bij honden die opgroeiden met een gebalanceerd voer met een lager calciumgehalte.
[4] Ook afwijkingen in de lengtegroei van het spaakbeen en de ellepijp, waardoor EI ontstaat, werden vaker gevonden bij Duitse Doggen die te veel calcium kregen. Tevens werden stoornissen in kraakbeentransformatie (OCD) vaker geconstateerd bij Duitse Doggen die opgroeiden met een calciumrijk voer dan bij nestgenoten met een gebalanceerd dieet.
[5] Bij honden van kleine rassen veroorzaakte een hoge mineraalopname niet de skeletstoornissen die we bij de grote rassen zien.
[6] Ook voeding met een hoog vitamine-D-gehalte kan leiden tot symptomen van OCD en/of verstoorde groei van spaakbeen of ellepijp. Onderzoek van Nap c.s. toonde aan dat voedsel met een hoog eiwitgehalte, zoals puppyvoer van goede kwaliteit, gëën negatieve invloed heeft op de skeletontwikkeling.
[7] Samengevat: snelgroeiende honden kunnen HD en/of ED ontwikkelen wanneer ze worden grootgebracht op een mineralen- of vitaminenrijke voeding, of zelfs als ze een overdadige hoeveelheid gebalanceerd voer krijgen, terwijl ras- en zelfs nestgenoten die met correcte voeding worden grootgebracht géén HD of ED krijgen.
Hondenvoer met de optimale hoeveelheid mineralen, vitaminen, eiwitten en koolhydraten schept de basis voor een normale kraakbeenontwikkeling, voor verbening van het kraakbeen, en voor definitief modelleren van de beenderen. In vroeger tijden, toen er nog geen puppyvoer beschikbaar was met een lage mineraal- en energiebalans, adviseerden dierenartsen om puppies een voer voor volwassen honden te geven, om zo de opname van mineralen, vitaminen en energie te beperken. Maar de lagere energiewaarde van het voedsel dwong de pup om meer grammen van dat 'volwassen' voer te eten. Daardoor kwam ook de dagelijkse opname van mineralen en vitaminen boven de optimale hoeveelheid uit, waardoor skeletstoornissen zoals HD en ED onopzettelijk gestimuleerd werden.
Recent onderzoek heeft uitgewezen dat honden van reuzenrassen die grootgebracht worden op een gebalanceerd puppydieet met maximaal 0,8 tot 1% calcium (% van droge stof) zowel een versneld proces van botvernieuwing kennen als een niet-verstoorde kraakbeengroei en verbening van het kraakbeen. In combinatie met een verminderde energieopname schept dit puppyvoer de optimale omstandigheden voor een ongestoorde skeletontwikkeling.
HD en ED zijn dus geen erfelijke afwijkingen?
We hebben gezien dat voeding een belangrijke invloed heeft op de mate waarin HD en ED optreden. Dit geldt vooral voor jonge honden van grote rassen, die sneller groeien dan de pups van kleine rassen. Uit onderzoeken van Nap c.s. onder dwergpoedels bleek dat een teveel aan mineralen slechts milde, klinisch niet-relevante gevolgen had voor de skeletontwikkeling bij deze kleine tot middelgrote honden.
Dr. Ubbink en anderen toonden aan dat bij de Nederlandse Labradorpopulatie ED wordt aangetroffen in bepaalde verwante subpopulaties. Daarnaast toonde Ubbink aan dat LPC en OCD voornamelijk in verschillende subpopulaties optreden en slechts zelden tegelijk in dezelfde subpopulatie worden gevonden.
[8] In een onderzoek onder Berner Sennenhonden met röntgenologisch gediagnosticeerde ED (met name LPC met EI) bleek dat deze honden dezelfde levensstijl, huisvesting en voedingsregimes hadden als een vergelijkbare groep Berner Sennenhonden met ED-vrije ellebooggewrichten op röntgenfoto's. Deze studies lijken aan te geven dat de ontwikkeling van ED onafhankelijk is van voeding, levensstijl of huisvesting. Populatieanalyse gaf aan dat HD en ED een lage erfelijkheidsgraad (h2) hebben, die voor verschillende onderzochte rassen onder min of meer uniforme milieuomstandigheden varieert van 0,2 tot 0,6 voor HD, en van 0,24 tot 0,55 voor ED.
[10] Uit analyse bleek dat het gen voor LPC in dit ras hoogstwaarschijnlijk dominant met variabele expressie is: vooral bij reuen correspondeert het genotype met het fenotype, terwijl bij de teven het gen voor LPC verborgen kan blijven. Deze wijze van vererving is een tweede oorzaak voor onverwacht her-optreden van een skeletafwijking in een volgende generatie. Onderzoek bij honden met HD heeft aangetoond dat dit wellicht een polygenetische stoornis is, waarbij meerdere afwijkende genen moeten samenkomen om de HD tot uiting te brengen in een aangetaste hond.
[11] Aanvullend op het onderzoek van individuele fokdieren, zal nakomelingen- en familieonderzoek helpen om inzicht te krijgen in de genotypen van het fokmateriaal. Er zijn aanwijzingen, op basis van recent moleculair-biologisch onderzoek, dat zowel HD als ED "major gene" fenomenen zijn, dat wil zeggen dat ëën of meer genen een hoofdrol spelen bij het optreden van deze afwijkingen. Het is de verantwoordelijkheid van de internationale kennelclubs om onderzoek te stimuleren en te ondersteunen om deze genen te lokaliseren, om zo de dragers, die de afwijkende genen aan de volgende generatie doorgeven, te kunnen opsporen.
Het zal nog enige hondengeneraties duren alvorens DNA-onderzoek voor HD of ED realiteit is. Daarom is het nu tijd dat de internationale kennelclubs tot een uniform systeem van beoordeling en registratie komen en bekendmaken op welke methode hun beoordeling is gebaseerd, zodat fokkers in binnen- en buitenland inzicht krijgen in de status van heup- en ellebooggewrichten. Op dit moment hebben we te maken met een gevaarlijke paradox: honden uit landen met de meest gevoelige beoordelingsmethode voor HD en ED kunnen lager scoren en het daardoor op de internationale markt verliezen van honden die getest zijn met behulp van onderzoeksmethoden die volgens de moderne veterinaire inzichten niet meer acceptabel zijn.
Samenvatting
HD en ED zijn beide stoornissen in de ontwikkeling van het snelgroeiende skelet, die samengaan met veel lijden voor de aangetaste honden en hun eigenaars. In risicorassen treden HD en ED veelvuldiger en in ernstiger mate op bij honden die worden grootgebracht op voer met een hoog vitamine- of mineralengehalte, op voer verrijkt met mineraal- of vitaminesupplementen, of wanneer het voedselaanbod onbeperkt is. Anderzijds kan een verlaagde inname van calcium (optimaal is 0,8-1,0% Ca/droge stof) en beperkte energieopname het optreden van HD en ED onderdrukken. De wijze van vererving, de lage erfelijkheidsgraad en de grote invloed van milieuomstandigheden (vooral dagelijkse voeding) op het optreden van HD en ED in genotypisch aangetaste dieren kunnen de redenen zijn dat fokdieren waarvan werd aangenomen dat zij vrij waren van HD en ED toch lijders onder hun nakomelingen hebben.
DNA-testen dienen het toekomstige doel voor internationale kennelclubs en rasverenigingen te zijn. Nauwgezet en consequent testen van fokdieren en hun naaste verwanten en heldere internationale certificering van heup- en elleboogstatus zijn de belangrijkste punten voor de hedendaagse kynologie om verspreiding van de genen gerelateerd aan HD en ED binnen de risicorassen en daarmee het optreden van deze invaliderende stoornissen, tegen te gaan.
Literatuur
1. Kealy R.D., Lawler D.F., Allam M. et al., Five-year longitudinal study on limited food consumption and development of osteoarthritis in coxofemoral joints of dogs. Am.J.Vet.Med.Assoc. 210, 222-225, 1997.
2. Hedhammar, A., Wu F., Krook L. et al, Overnutrition and skeletal disease, an experimental study in growing Great Dane dogs. Cornell Vet 64 (suppl 5), 1-160, 1974.
3. Kasstrom H., Nutrition, weight gain and development of HD, an experimental investigation in growing dogs with special reference to feeding intensity. Acta Radiol Suppl. 344:135-179, 1975.
4. Voorhout, G., Hazewinkel, H.A.W., A radiographic study on the development of the antebrachium in Great Dane pups on different calcium intakes. Vet. Radiol. 28, 152-157, l987.
5. Hazewinkel H.A.W., Influences of different calcium intakes on calcium metabolism and skeletal development in young Great Danes. Thesis Utrecht University, 1985.
6. Nap R.C., Nutritional influences on growth and skeletal development in the dog Thesis Utrecht University, 1993.
7. Hazewinkel, H.A.W., Nap R.C., No consequences of restricted and high dietary protein on skeletal development of Great Dane dogs, Compendium on Continuing Education for the Practicing Veterinarian 21, 25-31, 1999.
8. Ubbink G.J., van den Broek J., Hazewinkel H.A.W., Rothuizen J., Cluster analysis of the genetic heterogeneity and disease distribution in purebred dog populations Vet Rec. 142, 209-213, 1988.
9. Morgan J.P., Wind A., Davidson A.P., Hereditary bone and joint diseases in the dog, Schlütersche Verlag, Hannover (G), 2000.
10. Everts, R.E., Molecular genetic studies in the dog: application to FCP in the Labrador retriever. Thesis Utrecht University 2000.
11. Todhunter R.J., Acland G.M., Olivier M. et al., Genetic linkage analysis of complex diseases: the canine hip dysplasia paradigm, International workshop 'Canine Genetics: the map, the genes, the diseases', J.A. Baker Institute for Animal Health-Cornell University, July 1997.
Bron: Centennial Conference Dutch Kennel Club, 2 juli 2002
Hierboven lees ik dat de voeding van de hond een grote rol speelt. Wat is dan volgens jullie het beste voer dat een opgroeiende hond van een groot ras kan krijgen?
Rhodin heeft toen hij jong was bij de fokker de ene dag puppybrokken Maxi van Royal Canin gekregen en de de andere dagen kreeg hij vers vlees, BARF. Ik was in de veronderstelling dat dit goed voer was. Hier heeft hij Royal Canin puppybrok gekregen de eerste maanden dat wij hem hadden en hij krijgt nu kvv en vers, met heel af en toe nog eens brokken (Dog Lovers Gold).
-Gaby- schreef:Hierboven lees ik dat de voeding van de hond een grote rol speelt. Wat is dan volgens jullie het beste voer dat een opgroeiende hond van een groot ras kan krijgen?
Rhodin heeft toen hij jong was bij de fokker de ene dag puppybrokken Maxi van Royal Canin gekregen en de de andere dagen kreeg hij vers vlees, BARF. Ik was in de veronderstelling dat dit goed voer was. Hier heeft hij Royal Canin puppybrok gekregen de eerste maanden dat wij hem hadden en hij krijgt nu kvv en vers, met heel af en toe nog eens brokken (Dog Lovers Gold).
"In risicorassen treden HD en ED veelvuldiger en in ernstiger mate op bij honden die worden grootgebracht op voer met een hoog vitamine- of mineralengehalte, op voer verrijkt met mineraal- of vitaminesupplementen, of wanneer het voedselaanbod onbeperkt is".
Je zou eens op de zak puppybrokken van Royal Canin kunnen kijken?
Ik heb geen idee wat, waar en in welke hoeveelheden in zit.
Ik hoop maar dat je jezelf nu niet van alles gaat verwijten.
"The perfection of a life with a gundog, like the perfection of an autumn, is disturbing because you know, even as it begins, that it must end.
Time bestows the gift and steals it in the process."
(citaat van George Evans)
wat je uit het bovenstaande verhaal ook kan opmaken is dat HD en ED in de genen zit.
Milieufactoren waaronder voeding kunnen er voor zorgen dat een drager ook lijder wordt.
Wat dan een goed voer is - in de zin van dit artikel - kan ik je zo niet zeggen.
We hebben hier 2 keer en broer zus combi rondlopen met alle 4 dezelfde moeder.
Bij het oudste stel (nu bijna 8 jaar) heeft de teef A heupen en de reu D heupen (als enige uit dat nest).
Maar ook bij de reu is helemaal niks te merken. Hij is nu dit jaar met pensioen gegaan en met die reu is toch behoorljk zwaar gesport in de IPO.
Zo heeft die reu megedaan aan 26 africhtingswedstrijden waaronder het Ned. Kampioenschap africhting voor Duiste Herders.
Ook nu springt hij nog met gemak over een 1 meter hoge haag.
Het jongste koppel is groot geworden op RC - puppy, junior en adult - en beiden hebben ze A heupen (trouwens het hele nest van 11 pups had A heupen)
Sinds eind vorig jaar staan hier alle honden op vers vlees en tot op heden doen ze het daar echt super op.
Maar ook dan moet je de hoeveelheden mbt orgaan, bot en spiervlees in de gaten houden.
Kortom de 1 zweert bij het ene merk voer en de ander weer bij een heel ander merk.
Op alle verpakkingen staat wat de verhoudingen zijn van dat voer en wat de fabrikant er zelf nog eens aan heeft toegevoegd (wat de toeleverancier er al in heeft gestopt voordat het in de fabriek kwam schijnt weer niet vermeld te hoeven worden).
Tamara/Bayko schreef:
Ik ken ook meerdere honden met NBW 12, BA 0 en onvoldoende aansluiting die een A kregen. Persoonlijk zou ik zelf nooit met zo'n hond fokken maar dat gebeurt dus wel want "het is toch een A he". Helemaal blij zijn ze dan omdat hun hond een A als eindbeoordeling heeft
het gebeurd idd, maar in NL krijgen we die waarde tenminste nog, in het buitenland krijg je alleen maar de einduitslag...wat is daar dan van te zeggen?
Ik heb hier ook een uitslag uit Duitsland liggen en daar staat toch veel extra info bij, inclusief een soort Norbergwaarde al wordt dat daar op een iets andere manier gemeten en omschreven.
Groetjes van Tamara en een pootje van Cody In liefdevolle herinnering: Bayko *06-01-2002 +08-09-2012 Cyntha *20-04-2003 +02-05-2017
-Gaby- schreef:Hierboven lees ik dat de voeding van de hond een grote rol speelt. Wat is dan volgens jullie het beste voer dat een opgroeiende hond van een groot ras kan krijgen?
Rhodin heeft toen hij jong was bij de fokker de ene dag puppybrokken Maxi van Royal Canin gekregen en de de andere dagen kreeg hij vers vlees, BARF. Ik was in de veronderstelling dat dit goed voer was. Hier heeft hij Royal Canin puppybrok gekregen de eerste maanden dat wij hem hadden en hij krijgt nu kvv en vers, met heel af en toe nog eens brokken (Dog Lovers Gold).
"In risicorassen treden HD en ED veelvuldiger en in ernstiger mate op bij honden die worden grootgebracht op voer met een hoog vitamine- of mineralengehalte, op voer verrijkt met mineraal- of vitaminesupplementen, of wanneer het voedselaanbod onbeperkt is".
Je zou eens op de zak puppybrokken van Royal Canin kunnen kijken?
Ik heb geen idee wat, waar en in welke hoeveelheden in zit.
Ik hoop maar dat je jezelf nu niet van alles gaat verwijten.
We geven geen Royal Canin meer, ik weet niet zo goed de samenstelling eigenlijk en ik weet ook niet wat de samenstelling zou moeten zijn. Hij heeft nooit onbeperkt te eten gekregen of supplementen o.i.d. gehad. We hebben de hond vanaf 6 maand, dus weet ook niet hoe er voor die tijd is omgesprongen met zijn heupen. Het zusje dat ook hd heeft, zat de eerste 6 maand van haar leven samen met Rhodin. Is op zich wel toevallig, maar zegt natuurlijk niet veel. Ik wil mezelf niet vanalles verwijten, maar wil het zo graag goed doen en dit nooit weer meemaken, de hond is mij zo waardevol. Ik probeer zo veel mogelijk tips e.d. op te pikken in de hoop dat ik het in de toekomst wel goed doe, het lijkt me zo afschuwelijk als wij hebben bijgedragen aan een groot deel van de problemen.
Charles vd B schreef:wat je uit het bovenstaande verhaal ook kan opmaken is dat HD en ED in de genen zit.
Milieufactoren waaronder voeding kunnen er voor zorgen dat een drager ook lijder wordt.
Wat dan een goed voer is - in de zin van dit artikel - kan ik je zo niet zeggen.
We hebben hier 2 keer en broer zus combi rondlopen met alle 4 dezelfde moeder.
Bij het oudste stel (nu bijna 8 jaar) heeft de teef A heupen en de reu D heupen (als enige uit dat nest).
Maar ook bij de reu is helemaal niks te merken. Hij is nu dit jaar met pensioen gegaan en met die reu is toch behoorljk zwaar gesport in de IPO.
Zo heeft die reu megedaan aan 26 africhtingswedstrijden waaronder het Ned. Kampioenschap africhting voor Duiste Herders.
Ook nu springt hij nog met gemak over een 1 meter hoge haag.
Het jongste koppel is groot geworden op RC - puppy, junior en adult - en beiden hebben ze A heupen (trouwens het hele nest van 11 pups had A heupen)
Sinds eind vorig jaar staan hier alle honden op vers vlees en tot op heden doen ze het daar echt super op.
Maar ook dan moet je de hoeveelheden mbt orgaan, bot en spiervlees in de gaten houden.
Kortom de 1 zweert bij het ene merk voer en de ander weer bij een heel ander merk.
Op alle verpakkingen staat wat de verhoudingen zijn van dat voer en wat de fabrikant er zelf nog eens aan heeft toegevoegd (wat de toeleverancier er al in heeft gestopt voordat het in de fabriek kwam schijnt weer niet vermeld te hoeven worden).
Ik hoop dat het Rhodin net zo verloopt als jouw reu. Dat laatste maakt het wel lastiger, dat misschien niet eens alles wat er extra in is gestopt op de verpakking vermeldt staat. Als het goed is komt dit weekend hier een grote vriezer en dan stappen we volledig over op vers. Kan ik het mooi zelf samen stellen (ik weet van de hoeveelheden spier, orgaanvlees en bot) en dan weet ik in elk geval wat de hond precies binnen krijgt.
Gaby schreef:We geven geen Royal Canin meer, ik weet niet zo goed de samenstelling eigenlijk en ik weet ook niet wat de samenstelling zou moeten zijn. Hij heeft nooit onbeperkt te eten gekregen of supplementen o.i.d. gehad. We hebben de hond vanaf 6 maand, dus weet ook niet hoe er voor die tijd is omgesprongen met zijn heupen. Het zusje dat ook hd heeft, zat de eerste 6 maand van haar leven samen met Rhodin. Is op zich wel toevallig, maar zegt natuurlijk niet veel. Ik wil mezelf niet vanalles verwijten, maar wil het zo graag goed doen en dit nooit weer meemaken, de hond is mij zo waardevol. Ik probeer zo veel mogelijk tips e.d. op te pikken in de hoop dat ik het in de toekomst wel goed doe, het lijkt me zo afschuwelijk als wij hebben bijgedragen aan een groot deel van de problemen.
Zoals je uit het verhaal van Charles kunt opmaken komt iets hooguit meer of minder tot uiting, maar is het genetisch wel al aanwezig?
Voeding e.d. kunnenmede van invloed zijn.
En zoals je bij die oudste twee, even oude, honden uit hetzelfde nest (en bij dezelfde baas!) kunt zien een A en een D hond.
Meer dan je best kan je niet doen
"The perfection of a life with a gundog, like the perfection of an autumn, is disturbing because you know, even as it begins, that it must end.
Time bestows the gift and steals it in the process."
(citaat van George Evans)
Maar waar zou je dan kunnen vinden wat wel de juiste samenstelling van voer zou moeten zijn?
Ik lees in dat stuk toch wel dat voer een belangrijke rol speelt.
Aangezien wij straks wellicht een pup hebben lopen ben ik daar wel erg benieuwd naar.
Wellicht gaan we onze pup op vers vlees zetten hoor maar ik ben wel benieuwd naar waar het juiste voer dan uit zou moeten bestaan.
En als je een pup op vers vlees wilt laten opgroeien...is smuldier dan ook prima? of moet je dan richting de carnibest?
estelle schreef:Maar waar zou je dan kunnen vinden wat wel de juiste samenstelling van voer zou moeten zijn?
Ik lees in dat stuk toch wel dat voer een belangrijke rol speelt.
Aangezien wij straks wellicht een pup hebben lopen ben ik daar wel erg benieuwd naar.
Wellicht gaan we onze pup op vers vlees zetten hoor maar ik ben wel benieuwd naar waar het juiste voer dan uit zou moeten bestaan.
En als je een pup op vers vlees wilt laten opgroeien...is smuldier dan ook prima? of moet je dan richting de carnibest?
Op het fokkerscongres van Royal Canin as zaterdag is daar een lezing over, de invloed van voeding op dit soort dingen.
estelle schreef:Maar waar zou je dan kunnen vinden wat wel de juiste samenstelling van voer zou moeten zijn?
Ik lees in dat stuk toch wel dat voer een belangrijke rol speelt.
Aangezien wij straks wellicht een pup hebben lopen ben ik daar wel erg benieuwd naar.
Wellicht gaan we onze pup op vers vlees zetten hoor maar ik ben wel benieuwd naar waar het juiste voer dan uit zou moeten bestaan.
En als je een pup op vers vlees wilt laten opgroeien...is smuldier dan ook prima? of moet je dan richting de carnibest?
Op het fokkerscongres van Royal Canin as zaterdag is daar een lezing over, de invloed van voeding op dit soort dingen.
Ik ben benieuwd.
gesponsord door royal canin, dan ben ik bang voor een erg eenzijdig verhaal, waar vooral de brokken de aandacht zullen krijgen.
estelle schreef:Maar waar zou je dan kunnen vinden wat wel de juiste samenstelling van voer zou moeten zijn?
Ik lees in dat stuk toch wel dat voer een belangrijke rol speelt.
Aangezien wij straks wellicht een pup hebben lopen ben ik daar wel erg benieuwd naar.
Wellicht gaan we onze pup op vers vlees zetten hoor maar ik ben wel benieuwd naar waar het juiste voer dan uit zou moeten bestaan.
En als je een pup op vers vlees wilt laten opgroeien...is smuldier dan ook prima? of moet je dan richting de carnibest?
Op het fokkerscongres van Royal Canin as zaterdag is daar een lezing over, de invloed van voeding op dit soort dingen.
Ik ben benieuwd.
Ah okay. Wellicht kun je ons iets vertellen daarover als je geweest bent?
estelle schreef:Maar waar zou je dan kunnen vinden wat wel de juiste samenstelling van voer zou moeten zijn?
Ik lees in dat stuk toch wel dat voer een belangrijke rol speelt.
Aangezien wij straks wellicht een pup hebben lopen ben ik daar wel erg benieuwd naar.
Wellicht gaan we onze pup op vers vlees zetten hoor maar ik ben wel benieuwd naar waar het juiste voer dan uit zou moeten bestaan.
En als je een pup op vers vlees wilt laten opgroeien...is smuldier dan ook prima? of moet je dan richting de carnibest?
Op het fokkerscongres van Royal Canin as zaterdag is daar een lezing over, de invloed van voeding op dit soort dingen.
Ik ben benieuwd.
gesponsord door royal canin, dan ben ik bang voor een erg eenzijdig verhaal, waar vooral de brokken de aandacht zullen krijgen.
Ben ik ook bang voor...
En wil net als Estelle graag weten wat het beste zou zijn voor een opgroeiende pup met het oog op hd!
ik vrees dat daar de meningen over verdeeld zijn. ik stel al jaren zelf samen en sinds ik dat doe heb ik, ondanks dat ze vrij veel beweging krijgen (ik hou me wel een de 5 minuten regel maar ze mogen vrij spelen) vrije ellebogen en heupen. en dat is niet echt standaard bij de bm . dus ik voer nooit meer anders. ik kan me voorstellen dat als je begint je heel onzeker bent maar je kunt ook beginnen met een goede kvv met tussendoor spiervlees, pens en vleesbotten geven.
Hutsje schreef:ik vrees dat daar de meningen over verdeeld zijn. ik stel al jaren zelf samen en sinds ik dat doe heb ik, ondanks dat ze vrij veel beweging krijgen (ik hou me wel een de 5 minuten regel maar ze mogen vrij spelen) vrije ellebogen en heupen. en dat is niet echt standaard bij de bm . dus ik voer nooit meer anders. ik kan me voorstellen dat als je begint je heel onzeker bent maar je kunt ook beginnen met een goede kvv met tussendoor spiervlees, pens en vleesbotten geven.
Precies, ik ben daar dus onzeker over omdat ik er echt de ballen verstand van heb. Als ik dan op sites ga lezen hoe je moet samenstellen dan word ik daar niet vrolijker van in de zin van dat ik het ineens snap ofzo.
Daarom geef ik dan liever vers vlees waarbij ik dan zeker weet dat pup alles binnen krijgt. Daarnaast kan ik dan natuurlijk best 2 dagen ofzo echt vlees geven maar dan gewoon voor de lol en de leuk erbij.
Ik wil niet bezig hoeven te zijn of mijn pup wel genoeg van dit en van dat binnen krijgt.
Hutsje schreef:ik vrees dat daar de meningen over verdeeld zijn. ik stel al jaren zelf samen en sinds ik dat doe heb ik, ondanks dat ze vrij veel beweging krijgen (ik hou me wel een de 5 minuten regel maar ze mogen vrij spelen) vrije ellebogen en heupen. en dat is niet echt standaard bij de bm . dus ik voer nooit meer anders. ik kan me voorstellen dat als je begint je heel onzeker bent maar je kunt ook beginnen met een goede kvv met tussendoor spiervlees, pens en vleesbotten geven.
Precies, ik ben daar dus onzeker over omdat ik er echt de ballen verstand van heb. Als ik dan op sites ga lezen hoe je moet samenstellen dan word ik daar niet vrolijker van in de zin van dat ik het ineens snap ofzo.
Daarom geef ik dan liever vers vlees waarbij ik dan zeker weet dat pup alles binnen krijgt. Daarnaast kan ik dan natuurlijk best 2 dagen ofzo echt vlees geven maar dan gewoon voor de lol en de leuk erbij.
Ik wil niet bezig hoeven te zijn of mijn pup wel genoeg van dit en van dat binnen krijgt.
Wat is voor jou een goede KVV dan?
toch is het heel makkelijk hoor, als je eenmaal een menu hebt kun je daarin gewoon lekker afwisselen. kijk maar: maandag = pensdag. dinsdag = vleesbotdag. woensdag = orgaan met kipkarkasdag. donderdag = dubbele pensdag. vrijdag = vasten (alleen vloeibaar, yoghurt met groente/fruitprut en honing). zaterdag = vleesbot dag en zondag ook.
een vleesbotdag is een geit in stukken, of alleen geitenribben, schapenribben, rundervleesbotten, een hele kip, alles wat spiervlees met bot is. dat kun je gewoon wisselen, al naar gelang wat je in huis hebt. de pens spreekt voorzich en de orgaan krijgen ze in percentages die ze nodig hebben (lever 50 gr per 10 kg en nier 10 gr per 10 kilo. dat is eigenlijk alles.
ik zou als je er toch spiervlees en vleesbot bij gaat geven de kvv's afwisselen. een goede kvv is voor mij een kvv die een natuurlijke calciumbron is omdat dat een teveel aan calcium gewoon weer uitgescheiden wordt en bij een supplement niet (daar komt ook het probleem van teveel calcium vandaan bij brok bv). in de goedkopere merken zit meestal kunstmatige calcium, rodi, smuldier, runner, etc.
Ja zo klinkt het wel simpel.
Al zit ik dan nog met het probleem dat ik hier gewoon moeilijk aan dat spul kan komen. En mijn opslag ruimte is heel beperkt.
Ik geloof dat er in Hoogezand een Carnibest leverancier zit... ik denk dat puplief dan op de carnibest gaat.
estelle schreef:Ja zo klinkt het wel simpel.
Al zit ik dan nog met het probleem dat ik hier gewoon moeilijk aan dat spul kan komen. En mijn opslag ruimte is heel beperkt.
Ik geloof dat er in Hoogezand een Carnibest leverancier zit... ik denk dat puplief dan op de carnibest gaat.
het IS ook zo simpel . herby zit ook bij jou in de buurt maar hij bezordt ook alles. en ja, een grote vriezer is wel makkelijk en voordelig.
Hutsje schreef:ik vrees dat daar de meningen over verdeeld zijn. ik stel al jaren zelf samen en sinds ik dat doe heb ik, ondanks dat ze vrij veel beweging krijgen (ik hou me wel een de 5 minuten regel maar ze mogen vrij spelen) vrije ellebogen en heupen. en dat is niet echt standaard bij de bm . dus ik voer nooit meer anders.
ik kan natuurlijk net hetzelfde zeggen over al mijn met brok opgefokte honden, op crunch na dan maar als eerste van 20 honden is dit statistisch natuurlijk onbetekend.
daarom zeg ik ook dat de meningen verdeeld zijn . en daarna geef ik dus mijn eigen mening. ik ben er zowiezo van overtuigt dat vers veel beter is voor alles dan steriele brok.
de kans op hd en ed vrije honden is natuurlijk groter bij een ras als jij hebt dan bij een bm.
Inge O schreef:
ik kan natuurlijk net hetzelfde zeggen over al mijn met brok opgefokte honden, op crunch na dan maar als eerste van 20 honden is dit statistisch natuurlijk onbetekend.
daarom zeg ik ook dat de meningen verdeeld zijn . en daarna geef ik dus mijn eigen mening.
weet ik, maar dat weet niet iedereen die dit leest .
ik ben er zowiezo van overtuigt dat vers veel beter is voor alles dan steriele brok.
ik ook, maar niet in de extreme mate van de meeste aanhangers hier. ik ben overtuigd dat vers altijd beter is - ook voor ons - maar daarom hoeft niet-vers niet slecht te zijn.
estelle schreef:Ja zo klinkt het wel simpel.
Al zit ik dan nog met het probleem dat ik hier gewoon moeilijk aan dat spul kan komen. En mijn opslag ruimte is heel beperkt.
Ik geloof dat er in Hoogezand een Carnibest leverancier zit... ik denk dat puplief dan op de carnibest gaat.
het IS ook zo simpel . herby zit ook bij jou in de buurt maar hij bezordt ook alles. en ja, een grote vriezer is wel makkelijk en voordelig.
carnibest is prima maar wel erg duur, je bent veel goedkoper uit als je zelf samenstelt .
Had Frank dit even laten lezen en die begon gelijk enthousiast over 'tafel vriezertje aanschaffen' en heeft gelijk op de herby site wat dingen zitten te roepen die pup dan zou kunnen krijgen en wat dat dan kost. :N:
Misschien dat ik je tegen die tijd wel om wat hulp ga vragen als je dat niet erg vindt hoor?
ja hoor, tuurlijk . ik wil ook wel een menuutje maken voor je, of je de menuutjes doorgeven die ze hier kregen/krijgen? en je kunt nu al beginnen met oefenen natuurlijk .
Laatst gewijzigd door Hutsje op 15 okt 2009 23:34, 1 keer totaal gewijzigd.
Marjoleine schreef:Op het fokkerscongres van Royal Canin as zaterdag is daar een lezing over, de invloed van voeding op dit soort dingen.
Ik ben benieuwd.
Ah okay. Wellicht kun je ons iets vertellen daarover als je geweest bent?
Natuurlijk
Overigens is dat congres dan wel gesponsord door Royal Canin, maar de spreker hierover is niet de eerste de beste.
Er valt wel een internationale reputatie te grabbel te gooien.
Hutsje schreef:ja hoor, tuurlijk . ik wil ook wel een menuutje maken voor je, of je de menuutjes doorgeven die ze hier kregen/krijgen? en je kunt nu al beginnen met oefenen natuurlijk .
Okay dat zou super zijn!
Eerst moeten we op zoek naar een vriezertje.
Hutsje schreef:ja hoor, tuurlijk . ik wil ook wel een menuutje maken voor je, of je de menuutjes doorgeven die ze hier kregen/krijgen? en je kunt nu al beginnen met oefenen natuurlijk .
Okay dat zou super zijn!
Eerst moeten we op zoek naar een vriezertje.
Marktplaats Estelle!
Leuk dat je pup op vers komt te staan.
Vergeven is de hoop op een beter verleden loslaten.
Hutsje schreef:ja hoor, tuurlijk . ik wil ook wel een menuutje maken voor je, of je de menuutjes doorgeven die ze hier kregen/krijgen? en je kunt nu al beginnen met oefenen natuurlijk .
Okay dat zou super zijn!
Eerst moeten we op zoek naar een vriezertje.
niet te klein, want als je eenmaal bezig bent en zelf in de buurt adresjes vindt kun je veel voordeliger (groot) inkopen
Ik heb het nest pups afgespeend op kvv, en de 2 die over zijn gebleven krijgen kvv/nrv. Ze moeten nog zo vaak eten dat ik geen zin heb in steeds gedoe. Daarnaast zit ik nu met 5 honden die niet bij elkaar kunnen eten en 2 pups die 3/4 keer per dag nog eten.
Ze eten verschillende merken afgewisseld met natuurlijk calcium maar meestal gewoon carnibest. Ik ben er best tevreden over, alleen vind ik het jammer dat het hap-slik-weg is
Valerie schreef:Ik heb het nest pups afgespeend op kvv, en de 2 die over zijn gebleven krijgen kvv/nrv. Ze moeten nog zo vaak eten dat ik geen zin heb in steeds gedoe. Daarnaast zit ik nu met 5 honden die niet bij elkaar kunnen eten en 2 pups die 3/4 keer per dag nog eten.
Ze eten verschillende merken afgewisseld met natuurlijk calcium maar meestal gewoon carnibest. Ik ben er best tevreden over, alleen vind ik het jammer dat het hap-slik-weg is
mijn pups zitten met vers (geen kvv dus) met 10 weken al op 2 keer daags en met een half jaar op 1 keer daags (de grote dan, lijfje niet want dat is een basset).
Ik probeer zo veel mogelijk tips e.d. op te pikken in de hoop dat ik het in de toekomst wel goed doe, het lijkt me zo afschuwelijk als wij hebben bijgedragen aan een groot deel van de problemen. 
. en daarna geef ik dus mijn eigen mening. ik ben er zowiezo van overtuigt dat vers veel beter is voor alles dan steriele brok. 
